KARGI BEZİ

Kargı Bezi’nin Tarihçesi
Günümüzde unutulmaya yüz tutmuş mahalli el sanatlarımızdan olan Kargı Bezi dokuması, 100 yıllık bir geçmişe sahiptir. Kargı bezinin tamamen yöre halkının temel giysi ihtiyaçlarına yönelik olarak ilçemiz merkezi ve Kızılırmak vadisindeki yerleşim birimlerinde (Gökçedoğan, Köprübaşı, Karacaoğlan köylerinde) dokunduğu tespit edilmiştir.

Yapılan araştırmalardan elde edilen bilgilere göre 1970’li yıllara kadar her ailede bez dokumaya yarayan bir işlik olduğu anlaşılmaktadır. Aileler ihtiyacı olan bezi kendi imkanlarıyla dokumaktadır. Bilim ve teknolojinin hızlı gelişmesi sonucunda makinelerin seri üretime geçmesi ve daha ucuz maliyet ile üretim yapması neticesinde Kargı bezi dokumacılığı duraksama dönemine girmiş, unutulmaya yüz tutmuştur. Dokumanın yoğun ve parlak olduğu yıllarda halk pamuk ve ipek böcekçiliği ile uğraşmış, dokumada kullanılan ip ve ipeği kendisi üretme cihetine gitmiştir.

Kargı bezi dokumacılığı eskiye oranla özelliğini kaybetmiş durumdadır.Çeyizlerdeki malzemeler önceki yıllarda dokunan toplardan yapılmaktadır. Kargı bezi dokuması, Gökçedoğan Köyü’müzde birkaç aile tarafından da olsa eski usul ve yöntemlerle devam ettirilmektedir.

kargi_bezi1

Kargı Bezi Dokunurken

Dokuma

Dokuma, pamuk ipliğinden yapılmaktadır. İp, denk halinde pazardan temin edilebilmektedir. İşlik denilen ilkel tezgahlarda dokunur. İpliğin kumaş haline gelmesi sabır isteyen, zor ve zaman alıcı bir iştir. Ekonomik açıdan pahalıya mal olmaktadır.

İpler:
a) Atkı ipliği
b) Çözgü ipliği, olmak üzere adlandırılır.

Atkı ve çözgü ipliklerinin, incelik-kalınlık itibari ile farklılıkları vardır. Dokuma için alınan iplikler önce büyük kelepçeye (çembere) takılır. Sonra el çıkrıkları ile masuralara sarılır. Bu sarma esnasında kopan ipler tek tek ulanır. Masuraya sarılan iplikler, masuralarla birlikte hazırlanan büyük kazanlar içerisindeki çirişlere sokulur. Bu iplikler kazan içerisinde kaynayan suda birkaç saat haşlanır. Masurada sarılı iplikler, kazanın dibine çöker. Başka bir kapta hazırlanan un bulamacı , kaynar sudaki masuraların bulunduğu kazana dökülerek karıştırılır. Tekrar kaynatılır. Böylece iplerin çirişleme işlemi yapılmış olur. Çirişleme, ipliğin dayanıklılığını artırmak için yapılır. Çirişlenen ipler, kazanlardan çıkarılarak bir hafta süreyle kurumaya bırakılır. Kuruyan ipliklerde, işliklerde dokunacak kumaşın yapılacağı işe göre çözgüsü yapılır ve işliğe geçirilir. İşliğin tarakları hazırlanır, iplikler dokumaya hazır hale getirilir. Her türlü işlem bittikten sonra dokumaya geçilir. İpliğin hazırlanması, masuraya alınması çirişlenmesi, tekrar masuraya sarılması, çirişlenen ipliklerin kurutulması, kısacası dokumaya geçiş safhası 15 günlük bir zaman almaktadır.

kargi_bezi2

Kargı Bezi

Kenefi Yıkama
Dokunan topların temizliğinde inek dışkısı ile soba külü kullanılmaktadır. Temizlik işlemi genelde mayıs ayında ve hayvan dışkısının curu olduğu zamanlarda yapılır. Dokunan toplar akşamdan bir kazan içerisinde bulamaç haline getirilmiş inek dışkısı içerisine bastırılır. İçerisine bir miktar da kül katılır. Ertesi gün bir akarsu kenarına götürülür. İlçemizde genellikle çayıra götürülüp Akpınar’da yıkanır. Sudan çıkan toplar tokaçlanır. Daha sonra kurutulur. Tekrar yıkanıp kurutulur. Bu işleme üç gün devam edilir. Bu zaman zarfında toplarımız kar gibi beyaz hale gelmiştir. Üçüncü gün sonunda toplar diz üzerinde ütülenir, katlanıp çeyiz sandıklarındaki yerini alır.

Kargı Bezi dokuması kendi arasında ikiye ayrılır
A) İnce kenarlı dokumalar: Daha kıymetli ve zarif görünümdedir. Genellikle kadın giysisi olarak Kullanılır. Önceden “göynek”şeklinde dikilip iç çamaşırı olarak kullanılırdı. Bu dokuma içerisine, dokumanın yapıldığı yıllarda ipek kozası ipliklerinden, dokuma aralarına şerit veya yolluk şeklinde ilave edilerek hoş bir görünüm kazandırılırdı.

B) Kalın kenarlı dokumalar: Dokunuşu ve yapılışı ince kenarlı dokuma gibidir. Tek farkı dokuma ipliğinin biraz kalın olması ve dokumanın daha sık ve kalın olma özelliğidir. Bu dokuma çeşidi genellikle erkek giysileri için kullanılırdı. Yapılan giysiler erkek “iç donu” olarak kullanıldığı gibi “zıvga” adıyla pantolon şeklinde de değerlendirilirdi. Dokunan kumaşlar kazanlarda özellikle mavi renge boyanıp, özel olarak terzilere diktirilir, beline uçkur takılır, iki tarafı sıkıştırılarak bağlanırdı. Bu giysiye renginden dolayı “gök don” adı verilirdi. Mavi renkli gök donlardan özellikle damatlar için özel elbiseler hazırlanırdı.

 

T.C. Kamu Denetçiliği Kurumu - 2014 Kargı Belediyesi - Çorum - Promedes